๑۩۞۩๑ ♥(¯`•▒»¦ηЋǿċ_ßµị_¦«▒• ´¯)♥๑۩۞۩๑

—»™ †...—Thäñh—...†™« —
 
IndexIndex  CalendarCalendar  Trợ giúpTrợ giúp  Tìm kiếmTìm kiếm  Thành viênThành viên  NhómNhóm  Đăng kýĐăng ký  Đăng NhậpĐăng Nhập  

Share | 
 

 Chuong5- Du lieu kieu cau truc va hop

Xem chủ đề cũ hơn Xem chủ đề mới hơn Go down 
Tác giảThông điệp
Admin
Admin
avatar

Tổng số bài gửi : 45
Join date : 11/12/2010
Age : 25
Đến từ : Ha Noi

Bài gửiTiêu đề: Chuong5- Du lieu kieu cau truc va hop   Thu Dec 16, 2010 1:57 pm

CHƯƠNG 5
DỮ LIỆU KIỂU CẤU TRÚC VÀ HỢP

Kiểu cấu trúc
Cấu trúc tự trỏ và danh sách liên kết
Kiểu hợp
Kiểu liệt kê

Để lưu trữ các giá trị gồm nhiều thành phần dữ liệu giống nhau ta có kiểu biến mảng. Thực tế rất nhiều dữ liệu là tập các kiểu dữ liệu khác nhau tập hợp lại, để quản lý dữ liệu kiểu này C++ đưa ra kiểu dữ liệu cấu trúc. Một ví dụ của dữ liệu kiểu cấu trúc là một bảng lý lịch trong đó mỗi nhân sự được lưu trong một bảng gồm nhiều kiểu dữ liệu khác nhau như họ tên, tuổi, giới tính, mức lương …
I. KIỂU CẤU TRÚC
1. Khai báo, khởi tạo
Để tạo ra một kiểu cấu trúc NSD cần phải khai báo tên của kiểu (là một tên gọi do NSD tự đặt), tên cùng với các thành phần dữ liệu có trong kiểu cấu trúc này. Một kiểu cấu trúc được khai báo theo mẫu sau:
struct <tên kiểu>
{
các thành phần ;
} <danh sách biến>;
 Mỗi thành phần giống như một biến riêng của kiểu, nó gồm kiểu và tên thành phần. Một thành phần cũng còn được gọi là trường.
 Phần tên của kiểu cấu trúc và phần danh sách biến có thể có hoặc không. Tuy nhiên trong khai báo kí tự kết thúc cuối cùng phải là dấu chấm phẩy (Wink.
 Các kiểu cấu trúc được phép khai báo lồng nhau, nghĩa là một thành phần của kiểu cấu trúc có thể lại là một trường có kiểu cấu trúc.
 Một biến có kiểu cấu trúc sẽ được phân bố bộ nhớ sao cho các thực hiện của nó được sắp liên tục theo thứ tự xuất hiện trong khai báo.
 Khai báo biến kiểu cấu trúc cũng giống như khai báo các biến kiểu cơ sở dưới dạng:
struct <tên cấu trúc> <danh sách biến> ; // kiểu cũ trong C
hoặc
<tên cấu trúc> <danh sách biến> ; // trong C++
Các biến được khai báo cũng có thể đi kèm khởi tạo:
<tên cấu trúc> biến = { giá trị khởi tạo } ;
Ví dụ:
 Khai báo kiểu cấu trúc chứa phân số gồm 2 thành phần nguyên chứa tử số và mẫu số.
struct Phanso
{
int tu ;
int mau ;
} ;
hoặc:
struct Phanso { int tu, mau ; }
 Kiểu ngày tháng gồm 3 thành phần nguyên chứa ngày, tháng, năm.
struct Ngaythang {
int ng ;
int th ;
int nam ;
} holiday = { 1,5,2000 } ;
một biến holiday cũng được khai báo kèm cùng kiểu này và được khởi tạo bởi bộ số 1. 5. 2000. Các giá trị khởi tạo này lần lượt gán cho các thành phần theo đúng thứ tự trong khai báo, tức ng = 1, th = 5 và nam = 2000.
 Kiểu Lop dùng chứa thông tin về một lớp học gồm tên lớp và sĩ số sinh viên. Các biến kiểu Lop được khai báo là daihoc và caodang, trong đó daihoc được khởi tạo bởi bộ giá trị {"K41T", 60} với ý nghĩa tên lớp đại học là K41T và sĩ số là 60 sinh viên.
struct Lop {
char tenlop[10],
int soluong;
} ;
struct Lop daihoc = {"K41T", 60}, caodang ;
hoặc:
Lop daihoc = {"K41T", 60}, caodang ;
 Kiểu Sinhvien gồm có các trường hoten để lưu trữ họ và tên sinh viên, ns lưu trữ ngày sinh, gt lưu trữ giới tính dưới dạng số (qui ước 1: nam, 2: nữ) và cuối cùng trường diem lưu trữ điểm thi của sinh viên. Các trường trên đều có kiểu khác nhau.
struct Sinhvien {
char hoten[25] ;
Ngaythang ns;
int gt;
float diem ;
} x, *p, K41T[60];
Sinhvien y = {"NVA", {1,1,1980}, 1} ;

Khai báo cùng với cấu trúc Sinhvien có các biến x, con trỏ p và mảng K41T với 60 phần tử kiểu Sinhvien. Một biến y được khai báo thêm và kèm theo khởi tạo giá trị {"NVA", {1,1,1980}, 1}, tức họ tên của sinh viên y là "NVA", ngày sinh là 1/1/1980, giới tính nam và điểm thi để trống. Đây là kiểu khởi tạo thiếu giá trị, giống như khởi tạo mảng, các giá trị để trống phải nằm ở cuối bộ giá trị khởi tạo (tức các thành phần bỏ khởi tạo không được nằm xen kẽ giữa những thành phần được khởi tạo).Ví dụ này còn minh hoạ cho các cấu trúc lồng nhau, cụ thể trong kiểu cấu trúc Sinhvien có một thành phần cũng kiểu cấu trúc là thành phần ns.
2. Truy nhập các thành phần kiểu cấu trúc
Để truy nhập vào các thành phần kiểu cấu trúc ta sử dụng cú pháp: tên biến.tên thành phần hoặc tên biến  tên thành phần đối với biến con trỏ cấu trúc. Cụ thể:
 Đối với biến thường: tên biến.tên thành phần
Ví dụ:
struct Lop {
char tenlop[10];
int siso;
} ;
Lop daihoc = "K41T", caodang ;
caodang.tenlop = daihoc.tenlop ; // gán tên lớp cđẳng bởi tên lớp đhọc
caodang.siso++; // tăng sĩ số lớp caodang lên 1
 Đối với biến con trỏ: tên biến  tên thành phần
Ví dụ:
struct Sinhvien {
char hoten[25] ;
Ngaythang ns;
int gt;
float diem ;
} x, *p, K41T[60];
Sinhvien y = {"NVA", {1,1,1980}, 1} ;
y.diem = 5.5 ; // gán điểm thi cho sinh viên y
p = new Sinhvien ; // cấp bộ nhớ chứa 1 sinh viên
strcpy(photen, y.hoten) ; // gán họ tên của y cho sv trỏ bởi p
cout << photen << y.hoten; // in hoten của y và con trỏ p
 Đối với biến mảng: truy nhập thành phần mảng rồi đến thành phần cấu trúc.
Ví dụ:
strcpy(K41T[1].hoten, photen) ; // gán họ tên cho sv đầu tiên của lớp
K41T[1].diem = 7.0 ; // gán điểm cho sv đầu tiên
 Đối với cấu trúc lồng nhau. Truy nhập thành phần ngoài rồi đến thành phần của cấu trúc bên trong, sử dụng các phép toán . hoặc  (các phép toán lấy thành phần) một cách thích hợp.
x.ngaysinh.ng = y.ngaysinh.ng ; // gán ngày,
x.ngaysinh.th = y.ngaysinh.th ; // tháng,
x.ngaysinh.nam = y.ngaysinh.nam ; // năm sinh của y cho x.
3. Phép toán gán cấu trúc
Cũng giống các biến mảng, để làm việc với một biến cấu trúc chúng ta phải thực hiện thao tác trên từng thành phần của chúng. Ví dụ vào/ra một biến cấu trúc phải viết câu lệnh vào/ra từng cho từng thành phần. Nhận xét này được minh họa trong ví dụ sau:
struct Sinhvien {
char hoten[25] ;
Ngaythang ns;
int gt;
float diem ;
} x, y;
cout << " Nhập dữ liệu cho sinh viên x:" << endl ;
cin.getline(x.hoten, 25);
cin >> x.ns.ng >> x.ns.th >> x.ns.nam;
cin >> x.gt;
cin >> x.diem
cout << "Thông tin về sinh viên x là:" << endl ;
cout << "Họ và tên: " << x.hoten << endl;
cout << "Sinh ngày: " << x.ns.ng << "/" << x.ns.th << "/" << x.ns.nam ;
cout << "Giới tính: " << (x.gt == 1) ? "Nam": "Nữ ;
cout << x.diem

Tuy nhiên, khác với biến mảng, đối với cấu trúc chúng ta có thể gán giá trị của 2 biến cho nhau. Phép gán này cũng tương đương với việc gán từng thành phần của cấu trúc. Ví dụ:
struct Sinhvien {
char hoten[25] ;
Ngaythang ns;
int gt;
float diem ;
} x, y, *p ;
cout << " Nhập dữ liệu cho sinh viên x:" << endl ;
cin.getline(x.hoten, 25);
cin >> x.ns.ng >> x.ns.th >> x.ns.nam;
cin >> x.gt;
cin >> x.diem

y = x ; // Đối với biến mảng, phép gán này là không thực hiện được
p = new Sinhvien[1] ; *p = x ;

cout << "Thông tin về sinh viên y là:" << endl ;
cout << "Họ và tên: " << y.hoten << endl;
cout << "Sinh ngày: " << y.ns.ng << "/" << y.ns.th << "/" << y.ns.nam ;
cout << "Giới tính: " << (y.gt = 1) ? "Nam": "Nữ ;
cout << y.diem

Chú ý: không gán bộ giá trị cụ thể cho biến cấu trúc. Cách gán này chỉ thực hiện được khi khởi tạo. Ví dụ:
Sinhvien x = { "NVA", {1,1,1980}, 1, 7.0}, y ; // được
y = { "NVA", {1,1,1980}, 1, 7.0}; // không được
y = x; // được
4. Các ví dụ minh hoạ
Dưới đây chúng ta đưa ra một vài ví dụ minh hoạ cho việc sử dụng kiểu cấu trúc.
Ví dụ 1 : Cộng, trừ, nhân chia hai phân số được cho dưới dạng cấu trúc.
#include <iostream.h>
#include <conio.h>
struct Phanso {
int tu ;
int mau ;
} a, b, c ;

void main()
{
clrscr();
cout << "Nhập phân số a:" << endl ; // nhập a
cout << "Tử:"; cin >> a.tu;
cout << "Mẫu:"; cin >> a.mau;
cout << "Nhập phân số b:" << endl ; // nhập b
cout << "Tử:"; cin >> b.tu;
cout << "Mẫu:"; cin >> b.mau;
c.tu = a.tu*b.mau + a.mau*b.tu; // tính và in a+b
c.mau = a.mau*b.mau;
cout << "a + b = " << c.tu << "/" << c.mau;
c.tu = a.tu*b.mau - a.mau*b.tu; // tính và in a-b
c.mau = a.mau*b.mau;
cout << "a - b = " << c.tu << "/" << c.mau;
c.tu = a.tu*b.tu; // tính và in axb
c.mau = a.mau*b.mau;
cout << "a + b = " << c.tu << "/" << c.mau;
c.tu = a.tu*b.mau; // tính và in a/b
c.mau = a.mau*b.tu;
cout << "a + b = " << c.tu << "/" << c.mau;
getch();
}

Ví dụ 2 : Nhập mảng K41T. Tính tuổi trung bình của sinh viên nam, nữ. Hiện danh sách của sinh viên có điểm thi cao nhất.

#include <iostream.h>
#include <conio.h>
void main()
{
struct Sinhvien {
char hoten[25] ;
Ngaythang ns;
int gt;
float diem ;
} x, K41T[60];
int i, n;

// nhập dữ liệu
cout << "Cho biết số sinh viên: "; cin >> n;
for (i=1, i<=n, i++)
{
cout << "Nhap sinh vien thu " << i);
cout << "Ho ten: " ; cin.getline(x.hoten);
cout << "Ngày sinh: " ; cin >> x.ns.ng >> x.ns.th >>x.ns.nam ;
cout << "Giới tính: " ; cin >> x.gt ;
cout << "Điểm: " ; cin >> x.diem ;
cin.ignore();
K41T[i] = x ;
}
}

// Tính điểm trung bình
float tbnam = 0, tbnu = 0;
int sonam = 0, sonu = 0 ;
for (i=1; i<=n; i++)
if (K41T[i].gt == 1) { sonam++ ; tbnam += K41T[1].diem ; }
else { sonu++ ; tbnu += K41T[1].diem ; }
cout << "Điểm trung bình của sinh viên nam là " << tbnam/sonam ;
cout << "Điểm trung bình của sinh viên nữ là " << tbnu/sonu ;

// In danh sách sinh viên có điểm cao nhất
float diemmax = 0;
for (i=1; i<=n; i++) // Tìm điểm cao nhất
if (diemmax < K41T[i].diem) diemmax = K41T[i].diem ;

for (i=1; i<=n; i++) // In danh sách
{
if (K41T[i].diem < diemmax) continue ;
x = K41T[1] ;
cout << x.hoten << '\t' ;
cout << x.ns.ng << "/" << x.ns.th << "/" << x.ns.nam << '\t' ;
cout << (x.gt == 1) ? "Nam": "Nữ" << '\t' ;
cout << x.diem << endl;
}
}
5. Hàm với cấu trúc
a. Con trỏ và địa chỉ cấu trúc
Một con trỏ cấu trúc cũng giống như con trỏ trỏ đến các kiểu dữ liệu khác, có nghĩa nó chứa địa chỉ của một biến cấu trúc hoặc một vùng nhớ có kiểu cấu trúc nào đó. Một con trỏ cấu trúc được khởi tạo bởi:
 Gán địa chỉ của một biến cấu trúc, một thành phần của mảng, tương tự nếu địa chỉ của mảng (cũng là địa chỉ của phần tử đầu tiên của mảng) gán cho con trỏ thì ta cũng gọi là con trỏ mảng cấu trúc. Ví dụ:

struct Sinhvien {
char hoten[25] ;
Ngaythang ns;
int gt;
float diem ;
} x, y, *p, lop[60];

p = &x ; // cho con trỏ p trỏ tới biến cấu trúc x
pdiem = 5.0; // gán giá trị 5.0 cho điểm của biến x
p = &lop[10] ; // cho p trỏ tới sinh viên thứ 10 của lớp
cout << photen; // hiện họ tên của sinh viên này
*p = y ; // gán lại sinh viên thứ 10 là y
(*p).gt = 2; // sửa lại giới tính của sinh viên thứ 10 là nữ

Chú ý: thông qua ví dụ này ta còn thấy một cách khác nữa để truy nhập các thành phần của x được trỏ bởi con trỏ p. Khi đó *p là tương đương với x, do vậy ta dùng lại cú pháp sử dụng toán tử . sau *p để lấy thành phần như (*p).hoten, (*p).diem, …
• Con trỏ được khởi tạo do xin cấp phát bộ nhớ. Ví dụ:

Sinhvien *p, *q ;
p = new Sinhvien[1];
q = new Sinhvien[60];

trong ví dụ này *p có thể thay cho một biến kiểu sinh viên (tương đương biến x ở trên) còn q có thể được dùng để quản lý một danh sách có tối đa là 60 sinh viên (tương đương biến lop[60], ví dụ khi đó *(p+10) là sinh viên thứ 10 trong danh sách).
• Đối với con trỏ p trỏ đến mảng a, chúng ta có thể sử dụng một số cách sau để truy nhập đến các trường của các thành phần trong mảng, ví dụ để truy cập hoten của thành phần thứ i của mảng a ta có thể viết:
 p[i].hoten
 (p+i)hoten
 *(p+i).hoten
Nói chung các cách viết trên đều dễ nhớ do suy từ kiểu mảng và con trỏ mảng. Cụ thể trong đó p[i] là thành phần thứ i của mảng a, tức a[i]. (p+i) là con trỏ trỏ đến thành phần thứ i và *(p+i) chính là a[i]. Ví dụ sau gán giá trị cho thành phần thứ 10 của mảng sinh viên lop, sau đó in ra màn hình các thông tin này. Ví dụ dùng để minh hoạ các cách truy nhập trường dữ liệu của thành phần trong mảng lop.
Ví dụ 3 :
struct Sinhvien {
char hoten[25] ;
Ngaythang ns;
int gt;
float diem ;
} lop[60] ;

strcpy(lop[10].hoten, "NVA");
lop[10].gt = 1; lop[10].diem = 9.0 ;
Sinhvien *p ; // khai báo thêm biến con trỏ Sinh viên
p = &lop ; // cho con trỏ p trỏ tới mảng lop
cout << p[10].hoten ; // in họ tên sinh viên thứ 10
cout << (p+10)  gt ; // in giới tính của sinh viên thứ 10
cout << (*(p+10)).diem ; // in điểm của sinh viên thứ 10

Chú ý: Độ ưu tiên của toán tử lấy thành phần (dấu chấm) là cao hơn các toán tử lấy địa chỉ (&) và lấy giá trị (*) nên cần phải viết các dấu ngoặc đúng cách.
b. Địa chỉ của các thành phần của cấu trúc
Các thành phần của một cấu trúc cũng giống như các biến, do vậy cách lấy địa chỉ của các thành phần này cũng tương tự như đối với biến bình thường. Chẳng hạn địa chỉ của thành phần giới tính của biến cấu trúc x là &x.gt (lưu ý độ ưu tiên của . cao hơn &, nên &x.gt là cũng tương đương với &(x.gt)), địa chỉ của trường hoten của thành phần thứ 10 trong mảng lớp là lop[10].hoten (hoten là xâu kí tự), tương tự địa chỉ của thành phần diem của biến được trỏ bởi p là &(pdiem).
Ví dụ:
struct Sinhvien {
char hoten[25] ;
Ngaythang ns;
int gt;
float diem ;
} lop[60], *p, x = { "NVA", {1,1,1980}, 1, 9.0) };
lop[10] = x; p = &lop[10] ; // p trỏ đến sinh viên thứ 10 trong lop
char *ht; int *gt; float *d; // các con trỏ kiểu thành phần
ht = x.ht ; // cho ht trỏ đến thành phần hoten của x
gt = &(lop[10].gt) ; // gt trỏ đến gt của sinh viên thứ 10
d = &(pdiem) ; // p trỏ đến diem của sv p đang trỏ
cout << ht ; // in họ tên sinh viên x
cout << *gt ; // in giới tính của sinh viên thứ 10
cout << *d ; // in điểm của sinh viên p đang trỏ.
c. Đối của hàm là cấu trúc
Một cấu trúc có thể được sử dụng để làm đối của hàm dưới các dạng sau đây:
 Là một biến cấu trúc, khi đó tham đối thực sự là một cấu trúc.
 Là một con trỏ cấu trúc, tham đối thực sự là địa chỉ của một cấu trúc.
 Là một tham chiếu cấu trúc, tham đối thực sự là một cấu trúc.
 Là một mảng cấu trúc hình thức hoặc con trỏ mảng, tham đối thực sự là tên mảng cấu trúc.
Ví dụ 4 : Ví dụ sau đây cho phép tính chính xác khoảng cách của 2 ngày tháng bất kỳ, từ đó có thể suy ra thứ của một ngày tháng bất kỳ. Đối của các hàm là một biến cấu trúc.

• Khai báo
struct DATE { // Kiểu ngày tháng
int ngay ;
int thang;
int nam ;
};
// Số ngày của mỗi tháng
int n[13] = {0,31,28,31,30,31,30,31,31,30,31,30,31};

• Hàm tính năm nhuận hay không nhuận, trả lại 1 nếu năm nhuận, ngược lại trả 0.

int Nhuan(int nm)
{
return (nam%4==0 && nam%100!=0 || nam%400==0)? 1: 0;
}

• Hàm trả lại số ngày của một tháng bất kỳ. Nếu năm nhuận và là tháng hai số ngày của tháng hai (28) được cộng thêm 1.

int Ngayct(int thang, int nam)
{
return n[thang] + ((thang==2) ? Nhuan(nam): 0);
}

• Hàm trả lại số ngày tính từ ngày 1 tháng 1 năm 1 bằng cách cộng dồn số ngày của từng năm từ năm 1 đến năm hiện tại, tiếp theo cộng dồn số ngày từng tháng của năm hiện tại cho đến tháng hiện tại và cuối cùng cộng thêm số ngày hiện tại.
long Tongngay(DATE d)
{
long i, kq = 0;
for (i=1; i<d.nam; i++) kq += 365 + Nhuan(i);
for (i=1; i<d.thang; i++) kq += Ngayct(i,d.nam);
kq += d.ngay;
return kq;
}

• Hàm trả lại khoảng cách giữa 2 ngày bất kỳ.
long Khoangcach(DATE d1, DATE d2)
{
return Tongngay(d1)-Tongngay(d2);
}

• Hàm trả lại thứ của một ngày bất kỳ. Qui ước 1 là chủ nhật, 2 là thứ hai, … Để tính thứ hàm dựa trên một ngày chuẩn nào đó (ở đây là ngày 1/1/2000, được biết là thứ bảy). Từ ngày chuẩn này nếu cộng hoặc trừ 7 sẽ cho ra ngày mới cũng là thứ bảy. Từ đó, tính khoảng cách giữa ngày cần tính thứ và ngày chuẩn. Tìm phần dư của phép chia khoảng cách này với 7, nếu phần dư là 0 thì thứ là bảy, phần dư là 1 thì thứ là chủ nhật …
int Thu(DATE d)
{
DATE curdate = {1,1,2000}; // ngày 1/1/2000 là thứ bảy
long kc = Khoangcach(d, curdate);
int du = kc % 7; if (du < 0) du += 7;
return du;
}
• Hàm dịch một số dư sang thứ

char* Dich(int t)
{
char* kq = new char[10];
switch (t) {
case 0: strcpy(kq, "thứ bảy"); break;
case 1: strcpy(kq, "chủ nhật"); break;
case 2: strcpy(kq, "thứ hai"); break;
case 3: strcpy(kq, "thứ ba"); break;
case 4: strcpy(kq, "thứ tư"); break;
case 5: strcpy(kq, "thứ năm"); break;
case 6: strcpy(kq, "thứ sáu"); break;
}
return kq;
}

• Hàm main()
void main()
{
DATE d;
cout << "Nhap ngay thang nam: " ;
cin >> d.ngay >> d.thang >> d.nam ;
cout << "Ngày " << d.ngay << "/" << d.thang << "/" << d.nam ;
cout << " là " << Dich(Thu(d));
}
Ví dụ 5 : Chương trình đơn giản về quản lý sinh viên.
• Khai báo.
struct Sinhvien { // cấu trúc sinh viên
char hoten[25] ;
Ngaythang ns;
int gt;
float diem ;
} ;
Sinhvien lop[3]; // lớp chứa tối đa 3 sinh viên
• Hàm in thông tin về sinh viên sử dụng biến cấu trúc làm đối. Trong lời gọi sử dụng biến cấu trúc để truyền cho hàm.
void in(Sinhvien x)
{
cout << x.hoten << "\t" ;
cout << x.ns.ng << "/" << x.ns.th << "/" << x.ns.nam << "\t" ;
cout << x.gt << "\t";
cout << x.diem << endl;
}
• Hàm nhập thông tin về sinh viên sử dụng con trỏ sinh viên làm đối. Trong lời gọi sử dụng địa chỉ của một cấu trúc để truyền cho hàm.
void nhap(Sinhvien *p)
{
cin.ignore();
cout << "Họ tên: "; cin.getline(photen, 25) ;
cout << "Ngày sinh: ";
cin >> (pns).ng >> (pns).th >> (pns).nam ;
cout << "Giới tính: "; cin >> (pgt) ;
cout << "Điểm: "; cin >> (pdiem) ;
}
• Hàm sửa thông tin về sinh viên sử dụng tham chiếu cấu trúc làm đối. Trong lời gọi sử dụng biến cấu trúc để truyền cho hàm.
void sua(Sinhvien &r)
{
int chon;
do {
cout << "1: Sửa họ tên" << endl ;
cout << "2: Sửa ngày sinh" << endl ;
cout << "3: Sửa giới tính" << endl ;
cout << "4: Sửa điểm" << endl ;
cout << "0: Thôi" << endl ;
cout << "Sửa (0/1/2/3/4) ? ; cin >> chon ; cin.ignore();
switch (chon) {
case 1: cin.getline(r.hoten, 25) ; break;
case 2: cin >> r.ns.ng >> r.ns.th >> r.ns.nam ; break;
case 3: cin >> r.gt ; break;
case 4: cin >> r.diem ; break;
}
} while (chon) ;
}
• Hàm nhapds nhập thông tin của mọi sinh viên trong mảng, sử dụng con trỏ mảng Sinhvien làm tham đối hình thức. Trong lời gọi sử dụng tên mảng để truyền cho hàm.
void nhapds(Sinhvien *a)
{
int sosv = sizeof(lop) / sizeof(Sinhvien) -1; // bỏ phần tử 0
for (int i=1; i<=sosv; i++) nhap(&a[i]) ;
}
• Hàm suads cho phép sửa thông tin của sinh viên trong mảng, sử dụng con trỏ mảng Sinhvien làm tham đối hình thức. Trong lời gọi sử dụng tên mảng để truyền cho hàm.
void suads(Sinhvien *a)
{
int chon;
cout << "Chọn sinh viên cần sửa: " ; cin >> chon ; cin.ignore();
sua(a[chon]) ;
}
• Hàm inds hiện thông tin của mọi sinh viên trong mảng, sử dụng hằng con trỏ mảng Sinhvien làm tham đối hình thức. Trong lời gọi sử dụng tên mảng để truyền cho hàm.
void hien(const Sinhvien *a)
{
int sosv = sizeof(lop) / sizeof(Sinhvien) -1; // bỏ phần tử 0
for (int i=1; i<=sosv; i++) in(a[i]) ;
}
• Hàm main() gọi chạy các hàm trên để nhập, in, sửa danh sách sinh viên.
void main()
{
nhapds(lop) ;
inds(lop);
suads(lop);
inds(lop);
}
d. Giá trị hàm là cấu trúc
Cũng tương tự như các kiểu dữ liệu cơ bản, giá trị trả lại của một hàm cũng có thể là các cấu trúc dưới các dạng sau:
• là một biến cấu trúc.
• là một con trỏ cấu trúc.
• là một tham chiếu cấu trúc.
Sau đây là các ví dụ minh hoạ giá trị cấu trúc của hàm.
Ví dụ 6 : Đối và giá trị của hàm là cấu trúc: Cộng, trừ hai số phức.
 Khai báo kiểu số phức
struct Sophuc // Khai báo kiểu số phức dùng chung
{
float thuc;
float ao;
};
• Hàm cộng 2 số phức, trả lại một số phức
Sophuc Cong(Sophuc x, Sophuc y)
{
Sophuc kq;
kq.thuc = x.thuc + y.thuc ;
kq.ao = x.ao + y.ao ;
return kq;
}
• Hàm trừ 2 số phức, trả lại một số phức
Sophuc Tru(Sophuc x, Sophuc y)
{
Sophuc kq;
kq.thuc = x.thuc + y.thuc ;
kq.ao = x.ao + y.ao ;
return kq;
}
• Hàm in một số phức dạng (r + im)
void In(Sophuc x)
{
cout << "(" << x.thuc << "," << x.ao << ")" << endl ;
}

• Hàm chính
void main()
{
Sophuc x, y, z ;
cout << "x = " ; cin >> x.thuc >> x.ao ;
cout << "y = " ; cin >> y.thuc >> y.ao ;
cout << "x + y = " ; In(Cong(x,y)) ;
cout << "x - y = " ; In(Tru(x,y)) ;
}

Ví dụ 7 : Chương trình nhập và in thông tin về một lớp cùng sinh viên có điểm cao nhất lớp.
• Khai báo kiểu dữ liệu Sinh viên và biến mảng lop.

struct Sinhvien {
char *hoten ;
float diem ;
} lop[4] ;

• Hàm nhập sinh viên, giá trị trả lại là một con trỏ trỏ đến dữ liệu vừa nhập.

Sinhvien* nhap()
{
Sinhvien* kq = new Sinhvien[1]; // nhớ cấp phát vùng nhớ
kq->hoten = new char[15]; // cho cả con trỏ hoten
cout << "Họ tên: "; cin.getline(kq->hoten,30);
cout << "Điểm: "; cin >> kq->diem; cin.ignore();
return kq; // trả lại con trỏ kq
}

• Hàm tìm sinh viên có điểm cao nhất, giá trị trả lại là một tham chiếu đến sinh viên tìm được.

Sinhvien& svmax()
{
int sosv = sizeof(lop)/sizeof(Sinhvien)-1; // bỏ thành phần thứ 0
float maxdiem = 0;
int kmax; // chỉ số sv có điểm max
for (int i=1; i<sosv; i++)
if (maxdiem < lop[i].diem)
{
maxdiem = lop[i].diem ;
kmax = i;
}
return lop[kmax]; // trả lại sv có điểm max
}

• Hàm in thông tin của một sinh viên x

void in(Sinhvien x)
{
cout << x.hoten << "\t";
cout << x.diem << endl;
}

• Hàm chính

void main()
{
clrscr();
int i;
int sosv = sizeof(lop)/sizeof(Sinhvien)-1; // bỏ thành phần thứ 0
for (i=1; i<=sosv; i++) lop[i] = *nhap(); // nhập danh sách lớp
for (i=1; i<=sosv; i++) in(lop[i]); // in danh sách lớp
Sinhvien &b = svmax(); // khai báo tham chiếu b và cho
// tham chiếu đến sv có điểm max
in(b); // in sinh viên có điểm max
getch();
}
6. Cấu trúc với thành phần kiểu bit
a. Trường bit
Thông thường các trường trong một cấu trúc thường sử dụng ít nhất là 2 byte tức 16 bit. Trong nhiều trường hợp một số trường có thể chỉ cần đến số bit ít hơn, ví dụ trường gioitinh thông thường chỉ cần đến 1 bit để lưu trữ. Những trường hợp như vậy ta có thể khai báo kiểu bit cho các trường này để tiết kiệm bộ nhớ. Tuy nhiên, cách khai báo này ít được sử dụng trừ khi cần thiết phải truy nhập đến mức bit của dữ liệu trong các chương trình liên quan đến hệ thống.
Một trường bit là một khai báo trường int và thêm dấu: cùng số bit n theo sau, trong đó 0  n < 15. Ví dụ do độ lớn của ngày không vượt quá 31, tháng không vuợt quá 12 nên 2 trường này trong cấu trúc ngày tháng có thể khai báo tiết kiệm hơn bằng 5 và 4 bit như sau:

struct Date {
int ng: 5;
int th: 4;
int nam;
} ;
b. Đặc điểm
Cần chú ý các đặc điểm sau của một cấu trúc có chứa trường bit:
 Các bit được bố trí liên tục trên dãy các byte.
 Kiểu trường bit phải là int (signed hoặc unsigned).
 Độ dài mỗi trường bit không quá 16 bit.
 Có thể bỏ qua một số bit nếu bỏ trống tên trường, ví dụ:
struct tu {
int: 8;
int x:8;
}
mỗi một biến cấu trúc theo khai báo trên gồm 2 byte, bỏ qua không sử dụng byte thấp và trường x chiếm byte (8 bit) cao.
 Không cho phép lấy địa chỉ của thành phần kiểu bit.
 Không thể xây dựng được mảng kiểu bit.
 Không được trả về từ hàm một thành phần kiểu bit. Ví dụ nếu b là một thành phần của biến cấu trúc x có kiểu bit thì câu lệnh sau là sai:
return x.b ; // sai
tuy nhiên có thể thông qua biến phụ như sau:
int tam = x.b ; return tam ;
 Tiết kiệm bộ nhớ
 Dùng trong kiểu union để lấy các bit của một từ (xem ví dụ trong phần kiểu hợp).
7. Câu lệnh typedef
Để thuận tiện trong sử dụng, thông thường các kiểu được NSD tạo mới sẽ được gán cho một tên kiểu bằng câu lệnh typedef như sau:
typedef <kiểu> <tên_kiểu> ;
Ví dụ: Để tạo kiểu mới có tên Bool và chỉ chứa giá trị nguyên (thực chất chỉ cần 2 giá trị 0, 1), ta có thể khai báo:
typedef int Bool;
khai báo này cho phép xem Bool như kiểu số nguyên.
hoặc có thể đặt tên cho kiểu ngày tháng là Date với khai báo sau:
typedef struct Date {
int ng;
int th;
int nam;
};
khi đó ta có thể sử dụng các tên kiểu này trong các khai báo (ví dụ tên kiểu của đối, của giá trị hàm trả lại …).
8. Hàm sizeof()
Hàm trả lại kích thước của một biến hoặc kiểu. Ví dụ:
Bool a, b;
Date x, y, z[50];
cout << sizeof(a) << sizeof(b) << sizeof(Bool) ; // in 2 2 2
cout << "Số phần tử của z = " << sizeof(z) / sizeof(Date) // in 50
II. CẤU TRÚC TỰ TRỎ VÀ DANH SÁCH LIÊN KẾT
Thông thường khi thiết kế chương trình chúng ta chưa biết được số lượng dữ liệu cần dùng là bao nhiêu để khai báo số biến cho phù hợp. Đặc biệt là biến dữ liệu kiểu mảng. Số lượng các thành phần của biến mảng cần phải khai báo trước và chương trình dịch sẽ bố trí vùng nhớ cố định cho các biến này. Do buộc phải khai báo trước số lượng thành phần nên kiểu mảng thường dẫn đến hoặc là lãng phí bộ nhớ (khi chương trình không dùng hết) hoặc là không đủ để chứa dữ liệu (khi chương trình cần chứa dữ liệu với số lượng thành phần lớn hơn).
Để khắc phục tình trạng này C++ cho phép cấp phát bộ nhớ động, nghĩa là số lượng các thành phần không cần phải khai báo trước. Bằng toán tử new chúng ta có thể xin cấp phát vùng nhớ theo nhu cầu mỗi khi chạy chương trình. Tuy nhiên, cách làm này dẫn đến việc dữ liệu của một danh sách sẽ không còn nằm liên tục trong bộ nhớ như đối với biến mảng. Mỗi lần xin cấp phát bởi toán tử new, chương trình sẽ tìm một vùng nhớ đang rỗi bất kỳ để cấp phát cho biến và như vậy dữ liệu sẽ nằm rải rác trong bộ nhớ. Từ đó, để dễ dàng quản lý trật tự của một danh sách các dữ liệu, mỗi thành phần của danh sách cần phải chứa địa chỉ của thành phần tiếp theo hoặc trước nó (điều này là không cần thiết đối với biến mảng vì các thành phần của chúng sắp xếp liên tục, kề nhau). Từ đó, mỗi thành phần của danh sách sẽ là một cấu trúc, ngoài các thành phần chứa thông tin của bản thân, chúng còn phải có thêm một hoặc nhiều con trỏ để trỏ đến các thành phần tiếp theo hay đứng trước. Các cấu trúc như vậy được gọi là cấu trúc tự trỏ vì các thành phần con trỏ trong cấu trúc này sẽ trỏ đến các vùng dữ liệu có kiểu chính là kiểu của chúng.
1. Cấu trúc tự trỏ
Một cấu trúc có chứa ít nhất một thành phần con trỏ có kiểu của chính cấu trúc đang định nghĩa được gọi là cấu trúc tự trỏ. Có thể khai báo cấu trúc tự trỏ bởi một trong những cách sau:
Cách 1:
typedef struct <tên cấu trúc> <tên kiểu> ; // định nghĩa tên cấu trúc
struct <tên cấu trúc>
{
các thành phần chứa thông tin … ;
<tên kiểu> *con trỏ ;
} ;
Ví dụ:
typedef struct Sv Sinhvien ; // lưu ý phải có từ khoá struct
struct Sv
{
char hoten[30] ; // thành phần chứa thông tin
float diem ; // thành phần chứa thông tin
Sinhvien *tiep ; // thành phần con trỏ chứa địa chỉ tiếp theo
} ;

Cách 2:
struct <tên cấu trúc>
{
các thành phần chứa thông tin … ;
<tên cấu trúc> *con trỏ ;
} ;
typedef <tên cấu trúc> <tên kiểu> ; // định nghĩa tên cấu trúc tự trỏ
Ví dụ:
struct Sv
{
char hoten[30] ; // thành phần chứa thông tin
float diem ; // thành phần chứa thông tin
Sv *tiep ; // thành phần con trỏ chứa địa chỉ tiếp theo
} ;
typedef Sv Sinhvien ;

Cách 3:
typedef struct <tên kiểu> // định nghĩa tên cấu trúc tự trỏ
{
các thành phần chứa thông tin … ;
<tên kiểu> *con trỏ ;
} ;
Ví dụ:
typedef struct Sinhvien
{
char hoten[30] ; // thành phần chứa thông tin
float diem ; // thành phần chứa thông tin
Sinhvien *tiep ; // con trỏ chứa địa chỉ thành phần tiếp theo
} ;

Cách 4:
struct <tên kiểu>
{
các thành phần chứa thông tin … ;
<tên kiểu> *con trỏ ;
} ;
Ví dụ:
struct Sinhvien
{
char hoten[30] ; // thành phần chứa thông tin
float diem ; // thành phần chứa thông tin
Sinhvien *tiep ; // con trỏ chứa địa chỉ của phần tử tiếp.
} ;
Trong các cách trên ta thấy 2 cách khai báo cuối cùng là đơn giản nhất. C++ quan niệm các tên gọi đứng sau các từ khoá struct, union, enum là các tên kiểu (dù không có từ khoá typedef), do vậy có thể sử dụng các tên này để khai báo.
2. Khái niệm danh sách liên kết
Danh sách liên kết là một cấu trúc dữ liệu cho phép thể hiện và quản lý danh sách bằng các cấu trúc liên kết với nhau thông qua các con trỏ trong cấu trúc. Có nhiều dạng danh sách liên kết phụ thuộc vào các kết nối, ví dụ:
 Danh sách liên kết đơn, mỗi cấu trúc chứa một con trỏ trỏ đến cấu trúc tiếp theo hoặc trước đó. Đối với danh sách con trỏ trỏ về trước, cấu trúc đầu tiên của danh sách sẽ trỏ về hằng con trỏ NULL, cấu trúc cuối cùng được đánh dấu bởi con trỏ last là con trỏ trỏ vào cấu trúc này. Đối với danh sách con trỏ trỏ về cấu trúc tiếp theo, cấu trúc đầu sẽ được đánh dấu bằng con trỏ head và cấu trúc cuối cùng chưa con trỏ NULL.
 Danh sách liên kết kép gồm 2 con trỏ, một trỏ đến cấu trúc trước và một trỏ đến cấu trúc sau, 2 đầu của danh sách được đánh dấu bởi các con trỏ head, last.
 Danh sách liên kết vòng gồm 1 con trỏ trỏ về sau (hoặc trước), hai đầu của danh sách được nối với nhau tạo thành vòng tròn. Chỉ cần một con trỏ head để đánh dấu đầu danh sách.
Do trong cấu trúc có chứa các con trỏ trỏ đến cấu trúc tiếp theo và/hoặc cấu trúc đứng trước nên từ một cấu trúc này chúng ta có thể truy cập đến một cấu trúc khác (trước và/hoặc sau nó). Kết hợp với các con trỏ đánh dấu 2 đầu danh sách (head, last) chúng ta sẽ dễ dàng làm việc với bất kỳ phần tử nào của danh sách. Có thể kể một số công việc thường thực hiện trên một danh sách như: bổ sung phần tử vào cuối danh sách, chèn thêm một phần tử mới, xoá một phần tử của danh sách, tìm kiếm, sắp xếp danh sách, in danh sách …
Hình vẽ bên dưới minh hoạ một danh sách liên kết đơn quản lý sinh viên, thông tin chứa trong mỗi phần tử của danh sách gồm có họ tên sinh viên, điểm. Ngoài ra mỗi phần tử còn chứa con trỏ tiep để nối với phần tử tiếp theo của nó. Phần tử cuối cùng nối với cấu trúc rỗng (NULL).




NVA
9.0
TTB
7.5
PHT
4.0

3. Các phép toán trên danh sách liên kết
Dưới đây chúng ta mô tả tóm tắt cách thức thực hiện một số thao tác trên danh sách liên kết đơn.
a. Tạo phần tử mới
Để tạo phần tử mới thông thường chúng ta thực hiện theo các bước sau đây:
 dùng toán tử new xin cấp phát một vùng nhớ đủ chứa một phần tử của danh sách.
 nhập thông tin cần lưu trữ vào phần tử mới. Con trỏ tiep được đặt bằng NULL.
 gắn phần tử vừa tạo được vào danh sách. Có hai cách:
• hoặc gắn vào đầu danh sách, khi đó vị trí của con trỏ head (chỉ vào đầu danh sách) được điều chỉnh lại để chỉ vào phần tử mới.
• hoặc gắn vào cuối danh sách bằng cách cho con trỏ tiep của phần tử cuối danh sách (đang trỏ vào NULL) trỏ vào phần tử mới. Nếu danh sách có con trỏ last để chỉ vào cuối danh sách thì last được điều chỉnh để trỏ vào phần tử mới. Nếu danh sách không có con trỏ last thì để tìm được phần tử cuối chương trình phải duyệt từ đầu, bắt đầu từ con trỏ head cho đến khi gặp phần tử trỏ vào NULL, đó là phần tử cuối của danh sách.



MOI
0.0
NVA
9.0
TTB
7.5
PHT
4.0


Gắn phần tử mới vào đầu danh sách

b. Chèn phần tử mới vào giữa
Giả sử phần tử mới được chèn vào giữa phần tử thứ i và i+1. Để chèn ta nối phần tử thứ i vào phần tử mới và phần tử mới nối vào phần tử thứ i+1. Thuật toán sẽ như sau:
• Cho con trỏ p chạy đến phần tử thứ i.
• Cho con trỏ tiep của phần tử mới trỏ vào phần tử thứ i+1 (tuc p->tiep).
• Cho con trỏ tiep của phần tử thứ i (hiện được trỏ bởi p) thay vì trỏ vào phần tử thứ i+1 bây giờ sẽ trỏ vào phần tử mới.


MOI




đầu
0.0
i
9.0 i+1
7.5
cuối
4.0


Chèn phần tử mới vào giữa phần tử i và i+1

a. Xoá phần tử thứ i khỏi danh sách
Việc xoá một phần tử ra khỏi danh sách rất đơn giản bởi chỉ việc thay đổi các con trỏ. Cụ thể giả sử cần xoá phần tử thứ i ta chỉ cần cho con trỏ tiep của phần tử thứ i-1 trỏ ("vòng qua" phần tử thứ i) vào phần tử thứ i+1. Như vậy bây giờ khi chạy trên danh sách đến phần tử thứ i-1, phần tử tiếp theo là phần tử thứ i+1 chứ không còn là phần tử thư i. Nói cách khác phần tử thứ i không được nối bởi bất kỳ phần tử nào nên nó sẽ không thuộc danh sách. Có thể thực hiện các bước như sau:
 Cho con trỏ p chạy đến phần tử thứ i-1.
 Đặt phần tử thứ i vào biến x.
 Cho con trỏ tiep của phần tử thứ i-1 trỏ vào phần tử thứ i+1 bằng cách đặt tiep = x.tiep.
 Giải phóng bộ nhớ được trỏ bởi x bằng câu lệnh delete x.




i-1
0.0
i
9.0
i+1
7.5
cuối
4.0


Xóa phần tử thứ i
c. Duyệt danh sách
Duyệt là thao tác đi qua từng phần tử của danh sách, tại mỗi phần tử chương trình thực hiện một công việc gì đó trên phần tử mà ta gọi là thăm phần tử đó. Một phép thăm có thể đơn giản là hiện nội dung thông tin của phần tử đó ra màn hình chẳng hạn. Để duyệt danh sách ta chỉ cần cho một con trỏ p chạy từ đầu đến cuối danh sách đến khi phần tử cuối có con trỏ tiep = NULL thì dừng. Câu lệnh cho con trỏ p chuyển đến phần tử tiếp theo của nó là:
p = p  tiep ;
d. Tìm kiếm
Cho một danh sách trong đó mỗi phần tử của danh sách đều chứa một trường gọi là trường khoá, thường là các trường có kiểu cơ sở hoặc kết hợp của một số trường như vậy. Bài toán đặt ra là tìm trên danh sách phần tử có giá trị của trường khoá bằng với một giá trị cho trước. Tiến trình thực hiện nhiệm vụ thựcchất cũng là bài toán duyệt, trong đó thao tác "thăm" chính là so sánh trường khoá của phần tử với giá trị cho trước, nếu trùng nhau ta in kết quả và dừng, Nếu đã duyệt hết mà không có phần tử nào có trường khoá trùng với giá trị cho trước thì xem danh sách không chứa giá trị này.
Ngoài các thao tác trên, nói chung còn nhiều các thao tác quen thuộc khác tuy nhiên chúng ta không trình bày ở đây vì nó không thuộc phạm vi của giáo trình này.
Dưới đây là một ví dụ minh hoạ cho cấc cấu trúc tự trỏ, danh sách liên kết và một vài thao tác trên danh sách liên kết thông qua bài toán quản lý sinh viên.
• Khai báo
struct DATE
{
int day, month, year; // ngày, tháng, năm
};
struct Sinhvien { // cấu trúc tự trỏ
char hoten[31];
DATE ns;
float diem;
Sinhvien *tiep ;
};
Sinhvien *dau = NULL, *cuoi = NULL; // Các con trỏ tới đầu và cuối ds
Sinhvien *cur = NULL; // Con trỏ tới sv hiện tại
int sosv = 0; // Số sv của danh sách

• Tạo sinh viên mới và nhập thông tin, trả lại con trỏ trỏ đến sinh viên mới.
Sinhvien* Nhap1sv() // Tạo 1 khối dữ liệu cho sv mới
{
Sinhvien *kq = new Sinhvien[1] ; // Cấp phát bộ nhớ cho kq
cout << "\nSinh vien thu ", sosv+1 ;
cout << "Ho ten = " ; cin.getline(kq->hoten);
cout << "Ns = " ; cin >> kq->ns.day >> kq->ns.month >> kq->ns.year;
cout << "Diem = " ; cin >> kq->diem ; cin.ignore() ;
kq->tiep = NULL;
return kq ;
}

• Bổ sung sinh viên mới vào cuối danh sách.
void Bosung() // Bổ sung sv mới vào cuối ds
{
cur = Nhap1sv();
if (sosv == 0) {dau = cuoi = cur;}
else { cuoi->tiep = cur; cuoi = cur; }
sosv++;
}

• Chèn sv mới vào trước sinh viên thứ n.
void Chentruoc(int n) // Chèn sv mới vào trước sv thứ n
{
cur = Nhap1sv();
if (sosv==0) { dau = cuoi = cur; sosv++; return; }
if (sosv==1 || n==1) {cur->tiep = dau; dau = cur; sosv++; return;}
Sinhvien *truoc, *sau;
truoc = dau;
sau = dau -> tiep;
for (int i=1; i<n-1; i++) truoc = truoc->tiep;
sau = truoc->tiep;
truoc->tiep = cur;
cur -> tiep = sau;
sosv ++;
}

• Chèn sv mới vào sau sinh viên thứ n.
void Chensau(int n) // Chèn sv mới vào sau sv thứ n
{
cur = Nhap1sv();
if (sosv==0 || sosv<n) { dau = cuoi = cur; sosv++; return; }
Sinhvien *truoc, *sau;
truoc = dau; sau = dau -> tiep;
for (int i=1; i<n; i++) truoc = truoc->tiep;
sau = truoc->tiep;
truoc->tiep = cur;
cur -> tiep = sau;
sosv ++;
}

• Xoá sinh viên thứ n.
void Xoa(int n) // Xoá sinh viên thứ n
{
if (sosv==1&&n==1) { delete dau ; dau = cuoi = NULL; sosv--; return; }
if (n==1) { cur = dau; dau = cur->tiep; delete cur; sosv--; return; }
Sinhvien *truoc, *sau;
truoc = dau;
sau = dau -> tiep;
for (int i=1; i<n-1; i++) truoc = truoc->tiep;
cur = truoc->tiep; sau = cur->tiep; truoc->tiep = sau;
delete cur ;
sosv --;
}

• Tạo danh sách sinh viên.
void Taods() // Tạo danh sách
{
int tiep = 1;
while (tiep) {
Bosung();
cout << "Tiep (0/1) ? " ; cin >> tiep ;
}
}

• In danh sách sinh viên.
void Inds() // In danh sách
{
cur = dau; int i=1;
while (cur != NULL) {
cout << "\nSinh vien thu " << i << " ----------------------------\n") ;
cout << "Hoten:" << cur->hoten ;
cout << "Ngay sinh: "
cout << cur -> ns.day << "/" ;
cout << cur -> ns.month << "/" ;
cout << cur -> ns.year ;
cout << "Diem: " << cur->diem ;
cur = cur->tiep; i++;
}
}

• Hàm chính.
void main()
{
clrscr();
Taods();
Inds();
getch();
}
III. KIỂU HỢP
1. Khai báo
Giống như cấu trúc, kiểu hợp cũng có nhiều thành phần nhưng các thành phần của chúng sử dụng chung nhau một vùng nhớ. Do vậy kích thước của một kiểu hợp là độ dài của trường lớn nhất và việc thay đổi một thành phần sẽ ảnh hưởng đến tất cả các thành phần còn lại.
union <tên kiểu> {
Danh sách các thành phần;
};
2. Truy cập
Cú pháp truy cập đến các thành phần của hợp cũng tương tự như kiểu cấu trúc, tức cũng sử dụng toán tử lấy thành phần (dấu chấm . hoặc  cho biến con trỏ kiểu hợp).
Dưới đây là một ví dụ minh hoạ việc sử dụng khai báo kiểu hợp để tách byte thấp, byte cao của một số nguyên.

Ví dụ 1 :
void main()
{
union songuyen {
int n;
unsigned char c[2];
} x;
cout << "Nhập số nguyên: " ; cin >> x.n ;
cout << "Byte thấp của x = " << x.c[0] << endl ;
cout << "Byte cao của x = " << x.c[1] << endl;
}

Ví dụ 2 : Kết hợp cùng kiểu nhóm bit trong cấu trúc, chúng ta có thể tìm được các bit của một số như chương trình sau. Trong chương trình ta sử dụng một biến u có kiểu hợp. Trong kiểu hợp này có 2 thành phần là 2 cấu trúc lần lượt có tên s và f.

union {
struct { unsigned a, b ; } s;
struct {
unsigned n1: 1;
unsigned: 15;
unsigned n2: 1;
unsigned: 7;
unsigned n3: 8;
} t ;
} u;

với khai báo trên đây khi nhập u.s thì nó cũng ảnh hưởng đến u.t, cụ thể
 u.t.n1 là bit đầu tiên (0) của thành phần u.s.a
 u.t.n2 là bit 0 của thành phần u.s.b
 u.t.n3 là byte cao của u.s.b
IV. KIỂU LIỆT KÊ
Có thể gán các giá trị nguyên liên tiếp (tính từ 0) cho các tên gọi cụ thể bằng kiểu liệt kê theo khai báo sau đây:
enum tên_kiểu { d/s tên các giá trị };
Ví dụ:
enum Bool {false, true};
khai báo kiểu mới đặt tên Bool chỉ nhận 1 trong 2 giá trị đặt tên false và true, trong đó false ứng với giá trị 0 và true ứng với giá trị 1. Cách khai báo kiểu enum trên cũng tương đương với dãy các macro sau:
#define false 0
#define true 1
Với kiểu Bool ta có thể khai báo một số biến như sau:
Bool Ok, found;
hai biến Ok và found sẽ chỉ nhận 1 trong 2 giá trị false (thay cho 0) hoặc true (thay cho 1). Có nghĩa có thể gán:
Ok = true;
hoặc: found = false;
Tuy nhiên không thể gán các giá trị nguyên trực tiếp cho các biến enum mà phải thông qua ép kiểu. Ví dụ:
Ok = 0; // sai
Ok = Bool(0) ; // đúng
hoặc Ok = false ; // đúng



BÀI TẬP
1. Có thể truy nhập thành phần của cấu trúc thông qua con trỏ như sau (với p là con trỏ cấu trúc và a là thành phần của cấu trúc):
A: (*p).a B: *pa C: a và b sai D: a và b đúng
2. Cho khai báo struct T {int x; float y;} t, *p, a[10]; Câu lệnh nào trong các câu sau là không hợp lệ:
(1) p = &t; (2) p = &t.x; (3) p = a;
(4) p = &a (5) p = &a[5]; (6) p = &a[5].y;
A: 1, 2 và 3 B: 4, 5 và 6 C: 1, 3 và 5 D: 2, 4 và 6
3. Cho các khai báo sau:
struct ngay {int ng, th, nam;} vaotruong, ratruong;
typedef struct {char hoten[25]; ngay ngaysinh;} sinhvien;
Hãy chọn câu đúng nhất
A: Không được phép gán: ratruong = vaotruong;
B: sinhvien là tên cấu trúc, vaotruong, ratruong là biến cấu trúc
C: Có thể viết: vaotruong.ng, ratruong.th, sinhvien.vaotruong.nam để truy nhập đến các thành phần tương ứng.
D: a, b, c đúng
4. Trong các khởi tạo giá trị cho các cấu trúc sau, khởi tạo nào đúng:
struct S1 {
int ngay, thang, nam;
} s1 = {2,3};
struct S2 {
char hoten[10];
struct S1 ngaysinh;
} s2 = {"Ly Ly",1,2,3};
struct S3 {
struct S2 sinhvien;
float diem;
} s3 = {{{"Cốc cốc", {4,5,6}}, 7};
A: S1 và S2 đúng B: S2 và S3 đúng C: S3 và S1 đúng D: Cả 3 cùng đúng
5. Đối với kiểu cấu trúc, cách gán nào dưới đây là không được phép:
A: Gán hai biến cho nhau.
B: Gán hai phần tử mảng (kiểu cấu trúc) cho nhau
C: Gán một phần tử mảng (kiểu cấu trúc) cho một biến và ngược lại
D: Gán hai mảng cấu trúc cùng số phần tử cho nhau
6. Cho đoạn chương trình sau:
struct {
int to ;
float soluong;
} x[10];
for (int i = 0; i < 10; i++) cin >> x[i].to >> x[i].soluong ;
Chọn câu đúng nhất trong các câu sau:
A: Đoạn chương trình trên có lỗi cú pháp
B: Không được phép sử dụng toán tử lấy địa chỉ đối với các thành phần to và soluong
C: Lấy địa chỉ thành phần soluong dẫn đến chương trình hoạt động không đúng đắn
D: Cả a, b, c đều sai
7. Chọn câu đúng nhất trong các câu sau:
A: Các thành phần của kiểu hợp (union) được cấp phát một vùng nhớ chung
B: Kích thước của kiểu hợp bằng kích thước của thành phần lớn nhất
C: Một biến kiểu hợp có thể được tổ chức để cho phép thay đổi được kiểu dữ liệu của biến trong qua trình chạy chương trình
D: a, b, c đúng
8. Cho khai báo:
union {
unsigned x;
unsigned char y[2];
} z = {0xabcd};
Chọn câu đúng nhất trong các câu sau:
A: Khai báo trên là sai vì thiếu tên kiểu
B: Khởi tạo biến z là sai vì chỉ có một giá trị (0xabcd)
C: z.y[0] = 0xab
D: z.y[1] = 0xab
9. Cho kiểu hợp:
union U {
char x[1];
int y[2]; float z[3];
} u;
Chọn câu đúng nhất trong các câu sau:
A: sizeof(U) = 1+2+3 = 6
B: sizeof(U) = max(sizeof(char), sizeof(int), sizeof(float))
C: sizeof(u) = max(sizeof(u.x), sizeof(u.y), sizeof(u.z))
D: b và c đúng
10. Cho khai báo:
union {
unsigned x;
struct {
unsigned char a, b;
} y;
} z = {0xabcd};
Giá trị của z.y.a và z.y.b tương ứng:
A: 0xab, 0xcd B: 0xcd, 0xab C: 0xabcd, 0 D: 0, 0xabcd
11. Cho khai báo:
union {
struct {
unsigned char a, b;
} y;
unsigned x;
} z = {{1,2}};
Giá trị của z.x bằng:
A: 513 B: 258
C: Không xác định vì khởi tạo sai D: Khởi tạo đúng nhưng z.x chưa có giá trị
12. Xét đoạn lệnh:
union U {
int x; char y;
} u;
u.x = 0; u.y = 200;
Tìm giá trị của u.x + u.y ?
A: 122 B: 144 C: 200 D: 400
13. Cho số phức dưới dạng cấu trúc gồm 2 thành phần là thực và ảo. Viết chương trình nhập 2 số phức và in ra tổng, tích, hiệu, thương của chúng.
14. Cho phân số dưới dạng cấu trúc gồm 2 thành phần là tử và mẫu. Viết chương trình nhập 2 phân số, in ra tổng, tích, hiệu, thương của chúng dưới dạng tối giản.
15. Tính số ngày đã qua kể từ đầu năm cho đến ngày hiện tại. Qui ước ngày được khai báo dưới dạng cấu trúc và để đơn giản một năm bất kỳ được tính 365 ngày và tháng bất kỳ có 30 ngày.
16. Nhập một ngày tháng năm dưới dạng cấu trúc. Tính chính xác (kể cả năm nhuận) số ngày đã qua kể từ ngày 1/1/1 cho đến ngày đó.
17. Tính khoảng cách giữa 2 ngày tháng bất kỳ.
18. Hiện thứ của một ngày bất kỳ nào đó, biết rằng ngày 1/1/1 là thứ hai.
19. Hiện thứ của một ngày bất kỳ nào đó, lấy ngày thứ hiện tại để làm chuẩn.
20. Viết chương trình nhập một mảng sinh viên, thông tin về mỗi sinh viên gồm họ tên và ngày sinh (kiểu cấu trúc). Sắp xếp mảng theo tuổi và in ra màn hình
21. Để biểu diễn số phức có thể sử dụng định nghĩa sau:
typedef struct { float re, im; } sophuc;
Cần bổ sung thêm trường nào vào cấu trúc để có thể lập được một danh sách liên kết các số phức.
22. Để tạo danh sách liên kết, theo bạn sinh viên nào dưới đây khai báo đúng cấu trúc tự trỏ sẽ được dùng:
Sinh viên 1: struct SV {char ht[25]; int tuoi; struct SV *tiep;};
Sinh viên 2: typedef struct SV node; struct SV {char ht[25]; int tuoi; node *tiep;};
Sinh viên 3: typedef struct SV {char ht[25]; int tuoi; struct SV *tiep;} node;
A: Sinh viên 1 B: Sinh viên 2 C: Sinh viên 2 và 3 D: Sinh viên 1, 2 và 3
23. Lập danh sách liên kết chứa bảng chữ cái A, B, C … Hãy đảo phần đầu từ A .. M xuống cuối thành N, O, … Z, A, …M.
24. Viết chương trình tìm người cuối cùng trong trò chơi: 30 người xếp vòng tròn. Đếm vòng tròn (bắt đầu từ người số 1) cứ đến người thứ 7 thì người này bị loại ra khỏi vòng. Hỏi người còn lại cuối cùng ?
25. Giả sử có danh sách liên kết mà mỗi nốt của nó lưu một giá trị nguyên. Viết chương trình sắp xếp danh sách theo thứ tự giảm dần.
26. Giả sử có danh sách liên kết mà mỗi nốt của nó lưu một giá trị nguyên được sắp giảm dần. Viết chương trình cho phép chèn thêm một phần tử vào danh sách sao cho danh sách vẫn được sắp giảm dần.
27. Tạo danh sách liên kết các số thực x1, x2, ..., xn. Gọi m là trung bình cộng: .
Hãy in lần lượt ra màn hình các giá trị: m, x1 - m, x2 - m, ..., xn - m.
28. Sử dụng kiểu union để in ra byte thấp, byte cao của một số nguyên.

Về Đầu Trang Go down
Xem lý lịch thành viên http://laithanh.forumvi.com
 
Chuong5- Du lieu kieu cau truc va hop
Xem chủ đề cũ hơn Xem chủ đề mới hơn Về Đầu Trang 
Trang 1 trong tổng số 1 trang
 Similar topics
-
» Những điều Sĩ quan Vận hành Boong (Phó 2, Phó 3) cần biết
» Tìm hiểu về Chân vịt bầu xoay (Azimuth thruster/Azimuth propulsion system)
» Hệ thống báo động trực ca hàng hải (Bridge Navigation Watch Alarm System - BNWAS)
» [Tin công nghệ] Công nghệ mới làm giảm tiêu thụ nhiên liệu cho đội tàu biển
» Tỷ lệ vàng

Permissions in this forum:Bạn không có quyền trả lời bài viết
๑۩۞۩๑ ♥(¯`•▒»¦ηЋǿċ_ßµị_¦«▒• ´¯)♥๑۩۞۩๑  :: Lập trình-
Chuyển đến